بجھارتاں

راقم: سید حبدار قائم 

اڈیاں مانواں بھینڑاں ماسیاں تے چاچیاں راتی جس ویلے اجھانگ کرینیاں ایہیاں تے اس ویلے آپڑیں جاکتاں اتے بجھارت پا کے چیک کرینیاں ایہیاں کہ کونڑ کتنا ذہین اے بعض دفعہ اتنی ڈُھکیاں ویہیاں بُجھارتاں ہونیاں ایہیاں جے ایہا پتہ لگنا ایہا جے ای کوئی شعر اے اسی وی بجھن واسے ٹل لا دینے ایہاں لیکن بہوں گھٹ ہی تُکہ لگنا ایہا بجھارتاں نا وقت زیادہ راتی ہی ہونا ایہا وڈے کمرے چ سارے اکھٹے ہونے ایہیے لنڈی کوتل نی بتی لگی پئی ہونی ایہی یا وت آلنے وچ چِمنی یا ڈیوا بلنا پیا ہونا ایہا راتی نالے بُھجّی ویہی مونگ پھلی کھوینی ایہی اتوں پشاوری گُڑ کھا کے چس گھنینی ایہی

زیادہ تر وڈیاں کُڑیاں بجھارتاں گھرے نیاں شے تک کے ہی پینیاں ایہاں نال دس بی دینیان ایہیاں جے ای شے کہ پتہ اڈے گھر وچ وی ہووے اسی ساری طاقت لا کے بھجنے ایہاں

انہاں بجھارتاں نال بچے ذہین ہونے ایہے اور او آس پاس نیاں چیزیں ناں مشاہدہ کرینے ایہےکاہنس نے بھانڈیاں تو گھن کے پنجالی تک دس چُھوڑینے ایہے۔ بڈھیاں جواب درست نہ ملنے نال اشارے بی دینیاں ایہیاں ہن تے وڈیو گیماں تباہ کر چھوڑا ساری قوم نشئی ہوئی پئی اے ہنڑ تاں کسی کول ٹیم ای کوئی نئیں بھجارتاں نے بارے بچے کی جانڑن ۔

چلو اج چیٹ جی پی ٹی کولوں بی پچھنے آی جے بجھارتاں نی تاریخ کدن نی اے

مینڈے پچھنے تے چیٹ جی پی ٹی ماہنہ ای گل دسی جی:۔ 

”بجھارتاں (Riddle) نی تاریخ ہزاروں سال پرانی اے

مختصر طور تے :

قدیم میسوپوٹیمیا وچ تقریباً 4000 سال پہلے (2000 قبل مسیح) مٹی نی تختیوں اتے پہیلیاں لکھیاں ملنی ایہیاں

قدیم مصر وچ بی ذہنی آزمائش اور تفریح نے طور تے بجھارتاں رائج ایہیاں۔

ہندوستان وچ ویدک دور (مثلاً رِگ وید) وچ علامتی سوالات اور بجھارت نما اشعار ملنے ایہے

یونان وچ مشہور سفنکس نی بجھارت (اوڈیپس نی کہانی) تقریباً 2500 سال پرانی ایہی

اردو، فارسی تے عربی ادب وچ بی صدیوں توں بجھارتاں ذہانت اور زبان دانی نی علامت سمجھی جاندیاں ایہاں

نتیجہ:

بجھارت نی رویت کم از کم چار توں پانچ ہزار سال پرانی اے اور ای تقریباً ہر قدیم تہذیب وچ کسی نہ کسی شکل وچ موجود ایہی“۔

چیٹ جی پی ٹی نال ماہنہ اتفاق نئیں اے بجھارت حضرت آدم علیہ السلام نال ای شروع تھی گئی ایہی جدوں او جنت وچو نکل کے زمین اُتے آئن

انہاں نے بچے پچھنے ایہے کہ اسی کور آں تے دھرتی اتے کیوں آۓ آں 

اس گلاں نال پچھنے نا رواج پے گیا ایہا۔ جہڑا نسل در نسل چلنا ریہا۔ تے نال ای بجھارت وجود وچ آئی

اساں اکھ کھولی تے گھر وچ تے نانکیاں وچ کہانڑی تے بجھارت نا رواج تکا اس گلاں نال بہوں گلاں سکھیاں اج کجھ گلاں جہڑیاں لبھیاں انہاں اکھٹا کیتا تے قارئین نی نذر کرینا واں۔ لو جی جواباں نال چس گھنو:۔

رتی میں ہتھ لایا رتی ماہنہ چک پایا۔

جواب ۔اگ

سونے نی تار دھبک کداں نال مار۔

جواب ۔ناک بہنا

آر وی سانگل پار وی سانگل وچ لتھے لتھوے

اسے کَتے نی بہار آئی حرامی پیدا ہوئے۔

جواب۔ سُریالہ

نکی جی کُڑی اُس ناں لَمّا بودا۔

جواب۔ سوئی دھاگہ

نکی جئی کوٹھڑی اس ناں بوا کوئی نئیں۔

جواب۔ انڈا

بورچی خانہ چ کہڑی شے وے جساں دھونا کوئی نئیں۔ 

جواب ۔لنگری سوٹا

آر وی سانگل پار وی سانگل وچ کمادی گنا چوپڑیں آلیاں چوپ گئیاں تے بِھڑ پیاں دو رناں۔ 

جواب۔ دھبوکاں

آر وی سانگل پار وی سانگل وچ لتھی لتھوئی پنجاں منڑاں ناں آٹا ہویا تے ہکا گوگی ہوئی۔جواب۔ سونا

او کہڑی شے وے جہڑی ٹُکّر کھینی اس نی پیاس بجھاو تے مر وینی۔

جواب۔ اگ

بجھو نی بجھکا بیجا لڑی ککا۔

جواب۔  دھبوک

ہک حویلی دو دروازے۔

جواب۔ کڑاہی

پیٹے چو کڈی وکھی چ ماری۔

جواب۔ ماچس

پاروں آۓ دو ملنگ ساویاں ٹوپیاں تے اودے رنگ۔ 

جواب۔بینگن

سر بدھی ڈومڑیں گھر گھر بھنوے۔ 

جواب۔ بوکر

۔۔۔۔۔۔۔

اٹھ اٹھیلے بارہ بیلے

دو رویتاں دو رویلے۔ 

جواب مَجھ

۔۔۔۔

انڑ جنگا چور پیا انڑ دمبی گاں لے گیا

انڑ سرا گواہ۔ دسو کیہ شے اے۔

جواب۔ انڑ جنگا چور معنی سپ

انڑ دمبی گاں معنی ڈڈ

انڑ سرا گواہ معنی کیڑا

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

ارار وی سانگا پار وی سانگا سانگے وچ اے منجی۔ آو نی کڑیو بوٹھی تکو بوٹھی حرامڑ گنجی۔ 

جواب چھلی نا تکا

۔۔۔۔۔۔۔۔

ڈھنّاں چ ڈھول وجے۔ ماڑی آں اگ لگے۔

جواب چلم

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

پاروں آئے ترے پگھاڑ 

دو لُنڈے تے ہکی نی پُوچھل ہی کوئی نئیں ۔جس نی پوچھل کوئی نئیں۔

 او لنگ گیا ترے دریاواں چوں۔

  دو سُکے تے ہِک وگنا ہی نئیں 

جہڑا وگنا نئیں اُس وچ ان ترے گھار۔

 دو اجڑے وے تے ہک وسنا ہی نئیں۔

 جہڑا وسنا نئیں اُس وچ ن ترے گائیں 

دو سکیاں تے اک گبّن ہی نئیں 

جہڑی گبن نئیں اس جائن ترے وچھے

 دو اوڑھک تے ہک وگنا ہی نئیں

 اُس نے ملنن ترے سکے۔

سکے دتن سنارے آں۔

 دو کھوٹن تے اک وجنا ہی نئیں 

جڑا وجنا نئیں اُساں ماریان سنارے ترے سٹاں۔

 دو گُھسیاں تے ہک لگی ہی نئیں

جواب ۔۔۔۔اس دا کوئی جواب نئیں۔۔۔۔۔۔

۔۔۔

دو بھرے مینڈے اکڑ بکڑ

چار بھرا  مینڈے سُکی لکڑ

چار بھرا مینڈے ڈھل مڈھلے

ہک بھرا مینڈی مکھیاں جھلے

جواب مَجھ اور پُوچھل

۔۔۔۔۔۔۔۔۔

نکی جئی بُگڑیں بُگ بُگ کرے

حسن پیارا کھڑ کھڑ کرے

جواب چلم

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

پنج میئن۔بتری گیئن۔

دھندو کُڑی اکھٹا کرے

نادر خان چھک کھڑے

جواب۔ پنج انگلیاں دند زبان تے گلا

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

دو آر نیاں دو پار نیاں

اُچّی ماڑی کسیدہ کڈن

دھیاں صوبے دار نیاں

جواب ماکھو نیاں مکھیاں

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

او کہڑی شے وے جہڑی پانی پیون نال مر وینی اے۔

جواب پیاس اے

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

او کہڑی شے وے جہڑا دن وچ ہک واری رات وچ دو واری ہفتے وچ ترے وار آنا لیکن سال وچ ہک واری وی نئیں آنا

جواب ۔نقطہ

۔۔۔۔۔۔

او کہڑی شے وے جہڑی تسی آپڑیں آپ ہی ویکھ سکنے او دوآ نئیں ویکھ سکنا

جواب۔ خواب

۔۔۔۔۔۔۔

او کہڑی شے وے جہڑی سارا سال تُساں کھوینی مگر خود نئیں  کھینی

جواب۔ چمچ

۔۔۔۔۔۔۔۔

او کہڑا انسان اے جس اگے بادشاہ وی سر جھکا گھینا

جواب۔نائی

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

چِٹا پُھل دکھنڑاں

سہیلی جوگا رکھنڑاں

سہیلی منگا پُھل

میں کتھو گِھیساں مُل

جواب بلبلا

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

کالا کلتّر اے

کالے پیو نا پُتّر اے

دہاڑی پانی پینا

راتی وڈا تھینا

جواب وطاوں بینگن

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

شیں تھی گیا بیمار

شیں زنانی آں آکھنا

سہیلی آں سد آنڑ

سہیلی آئی تے شیں حملہ کر دتہ سہیلی شیرنی نس گئی

شیں آکھا ونجو دوبارہ سدو

نال سہیلی آں آکھ ہن شیر مر گیا تے رَل کے رونیاں 

کیونکہ میں آپڑاں مارا مار کے کھیساں

شیرنی وت سہیلی کول آئی تے آکھنی شیر مر گیا آ رَل کے رونیاں

سہیلی آئی تے شیرے تھوڑی جئی اکھ کھولی سہیلی تک گئی تے آکھنی

تو پٹ نیڑے نیڑے

میں پٹیساں دُور

انہاں تے کہ اعتبار

جہڑے موئے تکیسن گُھور

سہیلی شیرنی نی گل نا کیہ مطلب اے

جواب۔ اعتبار نہ کرو بھانویں کوئی کول آ کے رونا روّے

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

ساوی دھرتی رتا مکان

توبہ توبہ کرے انسان

جواب۔پان کا پتہ

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

س۔ او کہڑی شے وے جہڑی آپ ننگی تے دوئیاں تے کپڑے پینی

جواب۔ درخت

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

س۔ او کہڑی شے وے جہڑی ماو نے پیٹے چو نئیں جمی پر ماو آں مار وی دینی؟

جواب۔ اگ

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

س۔ او کہڑی شے وے جہڑا ابرنی نئیں لیکن سب کچھ دس دینی وے؟

جواب۔ کتاب

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

س۔ او کہڑی شے وے جہڑی دہاڑی وی اے تے راتی بی ہونی لیکن سورج نئیں اے؟

جواب۔ چن

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

او کہڑی شے وے جہڑی پانی وچ پیدا تھینی لیکن پانی نال ای مر وینی

جواب۔ نمک

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

سں۔ اُس نے سر اُتے پگ اے پر انسان نئیں اے

اُو کھیترے وچ کھڑا پر کرسان وی نئیں اے

جواب۔ کنڑکاں نا سٹہ

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

س۔ او کہڑی شے وے جہڑی کھینی بی اے تے پینی بی اے۔ پر زندہ نئیں اے

جواب۔ اگ

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

س۔ او کہڑی شے وے جہڑی تڈے کول بی اے لیکن تسی اُساں ویکھ نئیں سکنے او

جواب۔ ہوا

انہاں بجھارتاں نال ای پہلی قسط ختم کرینے آں دوئی قسط مزید تحقیق کر کے لکھساں آخر تے مینڈیاں ڈھیر ساریاں دعائیں ون تڈے واسے۔

سدا وسنے راہوو

.