مینڈا کنگھی شیشہ

تبصرہ نگار: سید حبدار قائم 

مینڈے پیارے تے مِٹھے ماما جی سید ثقلین انجم ہوراں نی پہلی شاعری نی پنجابی کتاب “مینڈا کنگھی شیشہ” جمالیات پبلشرز اٹک نے شائع کر دتی اے
پروفیسر غلام ربانی فروغ، مشتاق عاجز تے حسین امجد نی کتاباں توں بعد ای او کتاب اے جس وچ جمالیاتی رنگ دسنے پیئن تے اے کتاب پنجابی ادب وچ اک وکھری تے سیاپُل جوہدی اے جیہڑی نہ صرف ماں بولی زبان نی مٹھاس نوں اجاگر کرینی اے بلکہ کیمبلپوری لہجے نی ثقافتی خوشبوآں وی زندہ کرینی اے۔ ایہ کتاب پڑھدے ہوئے قاری نوں محسوس ہونا اے کہ اوہ صرف لفظاں نا مجموعہ نہیں بلکہ اک پورا زمانہ، اک رہن سہن تے اک بولی نی اصل روح نے سامنے آ کھلوتا اے۔
سب توں پہلے جیہڑی گل قاری نی توجہ چھکینی اے او انج اے کہ اس کتاب وچ ورتے گئے متروک الفاظ ن۔ اج نے دور وچ جتھے پنجابی زبان تیزی نال سادہ تے محدود ہونی وینی اے، اُتھے سید ثقلین انجم نے اوہ لفظ زندہ کیتن جیہڑے ہُن لگ بھگ ختم ہون دے قریب ن۔ ایہ لفظ نہ صرف زبان نی وسعت نا پتا دینن بلکہ پرانے لوک جیون، رسم و رواج تے جذباتی اظہار نوں وی نمایاں کرینین۔ قاری ناجدوں انہاں لفظاں نال واسطہ پوناں تاں اُساں محسوس ہونا کہ اوہ اپنے بزرگاں نی بولی سنڑناں پیا اے۔
کتاب نا لہجہ کیمبلپوری پنجابی اے، جیہڑا اپنی مٹھاس، نرمی تے مخصوص آہنگ نی وجہ توں باقی لہجیاں توں الگ پہچان رکھنا اے۔ اس لہجے نی خاصیت اے کہ ای نہایت سادہ ہوون نے باوجود وی گہرائی رکھنا۔ شاعر نے اس لہجے نوں نہایت مہارت نال ورتا اے جس نال شاعری وچ روانی تے فطری حسن پیدا ہو گیا اے۔ ایہ گل صاف نظر آندی اے کہ لکھاری نوں نہ صرف زبان تے عبور اے بلکہ اوہ آپڑیں علاقے نی تہذیب تے روایت نال وی گہرا تعلق رکھنا اے۔
“مینڈا کنگھی شیشہ” نی شاعری وچ تصویر کشی نا عنصر بڑا مضبوط اے۔ ہر نظم، ہر مصرعہ قاری نے ذہن وچ اک واضح تصویر بنا دینا۔ کدی دیہاتی زندگی نے منظر، کدی محبت نے نرم جذبات، تے کدی وقت نی بےثباتی
ہر موضوع نوں نہایت خوبصورتی نال پیش کیتا گیا اے۔ شاعر نی زبان سادہ اے پر اثر انگیزی ایسی کہ قاری دیر تک انہاں لفظاں نے سحر وچ گرفتار راہنا۔

اس کتاب نا اک اہم پہلو ایہ وی اے کہ ایہ صرف شاعری نا مجموعہ نہیں بل کہ ثقافتی دستاویز وی اے۔ اس وچ پنجابی دیہات نی زندگی، لوک روایتاں، بول چال، تے جذباتی انداز نوں محفوظ کیتا گیا اے۔ اج نے جدید دور وچ جتھے لوک اپنی مادری زبان توں دور ہونے وینن، ایہ کتاب اُناں نوں اپنی جڑاں نال جوڑن نی کوشش بی اے۔
شاعری نے اعتبار نال وی ایہ کتاب نہایت مضبوط اے۔ قافیہ، ردیف تے بحر دنا استعمال نہایت سلیقے نال کیتا گیا اے۔ کدرے وی مصنوعی پن محسوس نہیں ہونا بلکہ ہر چیز قدرتی انداز وچ وگنی محسوس ہونی اے۔ ایہ گل ثابت کرینی اے کہ سید ثقلین انجم نہ صرف زبان نے ماہرن بلکہ شاعری نے اصولاں تے وی مکمل دسترس رکھینن۔
کتاب وچ محبت، یاداں، جدائی، وقت دی گردش تے انسانی احساسات نوں بڑے خوبصورت انداز وچ بیان کیتا گیا اے۔ خاص طور تے محبت نے موضوع نوں شاعر نے نہایت نفاست نال چھیڑیا اے۔ نہ اوہ ضرورت توں زیادہ جذباتی ہونن تے نہ ہی خشک بل کہ اک درمیانہ راستہ اختیار کرکے قاری نے دل نوں چھو گھینن۔
آخر وچ ایہ کہنا بجا وے کہ “مینڈا کنگھی شیشہ” پنجابی ادب وچ اک قیمتی اضافہ اے۔ ایہ کتاب نہ صرف زبان نے شائقین واسے بلکہ اوہناں لوکاں واسے وی اہم اے جیہڑے اپنی ثقافت، روایت تے اصل پہچان نوں سمجھنا چاہنن۔ سید ثقلین انجم نے اس کتاب نے ذریعے ایہ ثابت کیتا اے کہ پنجابی زبان اج وی زندہ اے تے اگر اس نوں خلوص تے محبت نال لکھیا جائے تاں ایہ دلان تک پہنچن دی پوری صلاحیت رکھینی وے۔
ایہ کتاب واقعی اس گل نی مثال اے کہ اصل ادب اوہ ہونا اے جیہڑا وقت نی قید توں آزاد ہووے تے نسل در نسل منتقل ہوون نی طاقت رکھدا ہووے۔
چھیکڑاں تے ای گل وی تڈے نال کرنی اے جے ثقلین انجم ایہہ کتاب ماں بولی نی خدمت واستے چھاپی اے۔ لوکاں نی منت کرنا واں اس کتاب آں اول و آخر پڑھن تے آپنیاں دھئیاں پتراں پوتریاں دھوہتریاں پڑھ کے سناون
اس دعا نال اجازت دیسو جے اللہ پاک ثقلین انجم دے رزق اور عمر وچ اضافہ فرماوے جے او ماں بولی نی ہِنجے خذمت کرنے روّن۔آمین

.

حبدار قائم

میرا تعلق پنڈیگھیب کے ایک نواحی گاوں غریبوال سے ہے میں نے اپنا ادبی سفر 1985 سے شروع کیا تھا جو عسکری فرائض کی وجہ سے 1989 میں رک گیا جو 2015 میں دوبارہ شروع کیا ہے جس میں نعت نظم سلام اور غزل لکھ رہا ہوں نثر میں میری دو اردو کتابیں جبکہ ایک پنجابی کتاب اشاعت آشنا ہو چکی ہے